گفتار سيزدهم استانهاى شرق دجله و طرحهاى بزرگ آبيارى و دفاعى در آنجا جهات مشترك اين استانها * طرح بزرگ نهروان * نهروان و تامرّا و درهم آميختن نامها * طرح نهروان و شاپور دوم * از طرحهاى بزرگ انوشروان در شرق دجله * قاطول كسروى و تأسيسات آن * قورج و علت كندن آن * روايتى از ياقوت دربارهء قاطول و قورج * نظر كارشناسان دربارهء پايه‌هاى علمى و هندسى و ويژگىهاى فنى طرحها * سدّها و بندها و پلهاى نهروان * تأسيسات دفاعى در شرق دجله * سامرّا * كرخ فيروز * دژ قادسيه . جهات مشترك اين استانها پيش از اين گذشت كه در سياههء ابن خردادبه استانهاى سواد به نسبت موقع جغرافيايى و وضع آب‌خور آنها به چهار دسته تقسيم شده‌اند . دستهء اول كه تنها مصداق آن استان شادفيروز بود در گفتار پيش شرح داده شد . دستهء دوم كه موضوع اين گفتار و گفتارهاى بعد است استانهاى شرق دجله و شامل سه استان است به نامهاى شادهرمز و شادقباد و